دانشگاه ایوان‌کی مهندسی سیستم و بهره‌وری 2538-2195 6 2 2026 08 23 Design and Optimization of a Productivity System in a Brine Purification Unit of a Chlor-Alkali Complex Using the Circular Economy Approach and Material Flow Cost Accounting Method طراحی و بهینه‌سازی سیستم بهره‌وری در یک واحد خالص‌سازی آب نمک در مجتمع کلرآلکالی با رویکرد اقتصاد چرخشی و استفاده از روش هزینه‌یابی جریان مواد 161 183 730974 10.22034/sep.2025.2070392.1389 FA موسی فیروزی دکتری، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0009-0007-3895-5987 حبیب آقاجانی نویسنده مسئول: دانشیار، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-0837-1012 پرویز محمد زاده استاد، دانشکده اقتصاد و مدیریت، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران 0000-0002-1154-7576 اسماعیل فاتحی فر استاد، مرکز تحقیقات بهینه‌سازی، بهره‌وری و توسعه پایدار، دانشگاه صنعتی سهند، تبریز، ایران 0000-0002-3619-7605 Journal Article 2025 09 02 One of the crucial factors influencing economic growth and sustainable development is the improvement of productivity in production factors. In today’s world, scarcity of resources and the necessity of environmental preservation have led productivity approaches toward green productivity and the economy toward a circular model. Achieving circular economy goals requires appropriate methods and tools capable of evaluating the environmental and financial impacts of process improvements. Material Flow Cost Accounting (MFCA), as a standardized tool for assessing material and financial flows within companies, provides an opportunity to meet both economic and environmental objectives simultaneously. In this study, MFCA was implemented in the brine purification unit of a chlor-alkali complex to optimize its financial productivity system while integrating circular economy principles into the process. By analyzing material flows and associated costs, hidden losses related to negative by-products such as sludge and scale were identified, and improvement opportunities were highlighted. A comprehensive analysis before and after implementing MFCA-based improvements revealed a reduction of 121 tons in undesirable products and a 0.795% financial saving in waste costs. Consequently, the company’s profit increased by approximately 11 billion IRR within six months (2022) due to cost reductions. These findings not only demonstrate the effectiveness of MFCA in waste minimization and system productivity enhancement but also emphasize its positive economic impact. The promising results of this research provide a practical framework for extending MFCA application across other industrial sectors, enabling data-driven decision-making for managers. یکی از عوامل کلیدی در رشد اقتصادی و دستیابی به توسعه پایدار، ارتقای بهره‌وری عوامل تولید است. در شرایط کنونی جهان، محدودیت منابع و ضرورت استفاده بهینه از آن‌ها، همراه بااهمیت حفاظت از محیط‌زیست، موجب شده است که مفهوم بهره‌وری به سمت بهره‌وری سبز و اقتصاد به‌سوی اقتصاد چرخشی حرکت کند. تحقق اقتصاد چرخشی مستلزم به‌کارگیری ابزارها و روش‌هایی است که امکان ارزیابی هم‌زمان اثرات زیست‌محیطی و مالی اصلاح فرآیندها را فراهم آورد. در این میان، هزینه‌یابی جریان مواد (MFCA) به‌عنوان ابزاری استانداردشده، قادر است جریان‌های مواد و مالی یک سازمان را مورد تحلیل قرار داده و با دستیابی هم‌زمان به اهداف اقتصادی و زیست‌محیطی، از پیاده‌سازی اقتصاد چرخشی پشتیبانی کند. در این پژوهش، با استقرار MFCA در واحد خالص‌سازی آب‌نمک در مجتمع کلر آلکالی و تکمیل چرخه اقتصاد چرخشی در فرآیندهای مرتبط، بهینه‌سازی سیستم بهره‌وری مالی این واحد موردبررسی قرار گرفت. بدین منظور، جریان‌های مواد و هزینه‌های مربوط به بخش آب‌نمک شناسایی و نقاط پنهان مرتبط با محصولات جانبی نامطلوب (ازجمله جرم و هزینه‌های اضافی) آشکارسازی شد. تحلیل داده‌ها پیش و پس از اجرای اقدامات بهبود مبتنی بر MFCA نشان داد که اجرای این روش موجب کاهش 121 تنی در تولید محصولات نامطلوب، صرفه‌جویی 795/0 درصدی در هزینه ضایعات و افزایش قابل‌توجه بهره‌وری سیستم گردید. علاوه بر این، در مدت شش ماه نخست سال 1401، کاهش هزینه‌ها منجر به افزایش سود شرکت به میزان حدود 11 میلیارد ریال شد. یافته‌های این مطالعه، اثربخشی مثبت MFCA را در کاهش ضایعات، ارتقای بهره‌وری و بهبود عملکرد اقتصادی تأیید می‌کند. همچنین نتایج آن می‌تواند الگویی عملی برای تعمیم و گسترش این رویکرد در سایر صنایع فراهم سازد و امکان تصمیم‌گیری مبتنی بر داده را برای مدیران صنعتی تسهیل نماید. https://systems.eyc.ac.ir/article_730974_39a40281d9106f2f69f0f67f24cce892.pdf